 |
| |
Hubert: Này Vinz, mày có biết chuyện một thằng rơi từ trên tòa nhà 50 tầng xuống không? Cứ xuống thêm một tầng, để trấn an nó lại lẩm bẩm: cho đến giờ vẫn ổn, cho đến giờ vẫn ổn, cho đến giờ vẫn ổn…
Vinz: Hah, tao biết chuyện ấy, nhưng là phiên bản về một ông pháp sư Do Thái.
Hubert: Thấy không, giống như bọn mình từ đây này. Nhưng vấn đề không phải là việc rơi xuống. Mà là việc tiếp đất cơ.
Những mẩu vụn vặt như thế ở phương Tây được gọi là urban legend - những “huyền thoại” nửa hư nửa thực, mà ai cũng bán tín bán nghi và tiếp tục truyền tai nhau với một lời khẳng định: bạn của bạn của bạn tớ chứng kiến hẳn hoi nhé.
Một hành trình rơi xuống
La Haine (tạm dịch là Hận) không phải là một urban legend, mà là một fiction-documentary - nửa hư cấu nửa tài liệu. Mathieu Kassovitz kể câu chuyện về hành trình rơi xuống, không phải là của riêng ai, mà của một xã hội hiện đại với những bế tắc. Ở đây cụ thể là nạn phân biệt chủng tộc và cuộc sống của những người nhập cư bên lề xã hội.
La Haine dạo đầu bằng những cảnh bạo động, những cơn giận và hận thù của những người nhập cư ở ngoại ô thành phố Paris. Phim thực sự bắt đầu khi đồng hồ điểm 10:38. Vinz – Do Thái, Saêd – A-rập, Hubert – boxer da màu lần lượt xuất hiện. Bộ ba vẫn còn ở độ tuổi đến trường ấy bắt đầu một ngày như bao ngày: lang thang trong khu ngoại ô nhếch nhác, gặp những kẻ cũng tụ bạ như mình, ăn uống, nhảy breakdance, nói chuyện nhăng cuội, hay không làm gì cả.
Cái ngày ấy nếu có khác cũng vì nó tiếp ngay sau đêm bạo động. Vinz có được một khẩu súng của cảnh sát và thề sẽ trả thù nếu Abdel (bị cảnh sát đánh trọng thương trước đó) không qua khỏi… Và đồng hồ điểm lần cuối là 06:01 sáng sớm ngày hôm sau.
Và hết ba mươi giây cuối là khoảng lặng. Lặng điếng người. Trống rỗng và căm hận.
Cả bộ phim là một sự trống rỗng và căm hận. Mối hận xoay vòng giữa cảnh sát và dân nhập cư đã nổ bung ngay từ phần mào đầu. La Haine dành hơn 5 phút bắt đầu bằng tư liệu về những gì diễn ra năm 1993 – một cuộc bạo động có thật với nguyên nhân trực tiếp là cậu bé người Congo 16 tuổi Makobé M’Bowole bị cảnh sát bắn chết. Những hình ảnh tư liệu và bản tin thời sự đưa ra bối cảnh câu chuyện, nguyên nhân chính dẫn đến bi kịch cuối cùng.
Trong suốt 96 phút, không kể 7 phút giới thiệu nhân vật, diễn biến chính kéo dài tới hơn 80 phút. Trong bối cảnh thời gian gần 24 tiếng, cuộc sống của những người trẻ ngoại ô tù túng được tái hiện, và ta hiểu vì sao có một sự trống rỗng “đậm đặc” và thù địch bao trùm. Những tòa nhà cho người thu nhập thấp xây ẩu từng xảy ra cả một gia đình chết vì thang máy rơi.
Đó là nơi những thanh niên da màu buôn bán ma túy để trả tiền điện nước giúp mẹ, vì chỗ lao động kiếm tiền chân chính đã tan hoang rồi. Đó là nơi bọn trẻ ngồi cả ngày không làm gì vì không có gì để làm và không biết làm gì với đời mình, chỉ thấy mình như con kiến trong cái vũ trụ đầy những poster quảng cáo cho người giàu, vũ trụ của những lời nói dối Thế giới này là của bạn (Le Monde est à Vous). Đó là nơi người ta không biết trút giận đi đâu nên đốt phá xe hàng xóm, và lúc nào cũng trong tâm thế muốn bắn một ai đấy, cớm thì tốt, mà không thì bất cứ ai.
Lựa chọn không thể thay thế
Bên cạnh cấu trúc dàn trải tịnh tiến theo thời gian với các trường đoạn phân định bằng giờ, tiết tấu cũng chính là một trong những yếu tố làm nên thành công của La Haine. Trước xung đột bao giờ nhịp độ cũng chậm, thường là tĩnh. Ví dụ cảnh bộ ba ngồi với một cậu bé, không ai mở miệng, chỉ có cậu bé thao thao một mình.
Sự đối lập đó với tình cảnh của bộ ba và dòng chữ phía sau lưng Tương lai là chính chúng ta (L’avenir, c’est nous) dẫn đến đối lập thảm hại giữa cảnh này và cảnh xuất hiện khẩu súng của Vinz ngay sau đó như một điềm báo. Từ đây, cao trào được đẩy dần, những diễn biến gay cấn cùng với tiết tấu nhanh hơn về phía cuối càng tạo ấn tượng hụt hẫng cho đoạn kết.
Với diễn xuất của mình, bộ ba Vincent Cassel, Hubert Koundé, và Saêd Taghmaoui là những lựa chọn không thể thay thế. Cả ba đều giữ tên thật vì trong quá trình tiền khởi quay, họ sống gần như trong phim để nhập vào nhân vật. Giữ nguyên tên giúp bộ ba đóng được thật nhất có thể. Một da trắng “blanc” Do Thái Vinz không bị phân biệt chủng tộc bởi màu da nhưng cũng nóng nảy căm tức những gã cớm đánh đập phân biệt đối xử với bạn bè mình. Một da đen “black” Hubert – người duy nhất trầm hơn, biết kiềm chế và hiểu bạn.
Ngoài đời Hubert có bằng đại học môn Triết, nói tiếng Pháp như một giảng viên văn học và không biết hút thuốc, nhưng trong phim anh là một người khác, là Hubert boxer, bán ma túy và trái tính với Vinz. Một Ả-rập “beur” (từ người Pháp gọi dân nhập cư Bắc Phi) Saêd – cậu bé liến thoắng, thân thiện và dễ bảo, trung hòa giữa Vinz và Hubert.
Ba người làm việc ăn ý đã cùng với đạo diễn xây dựng lời thoại trong nhiều tháng để dựng nên đúng hình ảnh Beur - Blanc - Black, một ẩn dụ đối lập với ba màu cờ Xanh – Trắng – Đỏ của Pháp tượng trưng cho Tự do – Bình đẳng – Bác ái. Trong quá trình quay, có những cảnh diễn viên lại ứng tác ngay tại chỗ những câu bông đùa, tái hiện được thứ ngôn ngữ sống động đặc trưng của thanh niên ngoại ô Paris.
La Haine ra mắt năm 1995 lúc đạo diễn Mathieu Kassovitz (anh nổi tiếng là diễn viên trước khi thành đạo diễn, đặc biệt với vai Nino trong Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain) mới 28 tuổi. Với phong cách táo bạo và những thông điệp xã hội đương thời, bộ phim có sức lan tỏa mạnh mẽ, giúp cho Kassovitz nhận được giải Cành cọ vàng cho Đạo diễn xuất sắc nhất và giải César cho Phim hay nhất cùng với rất nhiều giải khác, điều mà chính anh cũng không ngờ đến. .
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét